Kościół w Średniej Wsi

Kościół ten jest najstarszą drewnianą  świątynią wyznania rzymskokatolickiego w Bieszczadach. Nie jest dokładnie znana data budowy świątyni. Istniejące dokumenty wskazują jej powstanie na II połowę XVI wieku.

Stanisław Orłowski w swoim przewodniku „Lesko i okolice” podaje rok 1598 jako datę zbudowania zboru kalwińskiego. Kalwinim szerzył się w Średniej Wsi przed wspomnianym rokiem do 1667 roku, zatem realne zdaje się być przypuszczenie, iż pierwotnie świątynia ta była zborem kalwińskim. Wspominana jest również data budowy obiektu z 1586 roku.

Łukasz Bajda w swojej książce  - „Balowie. Z bieszczadzkich lasów na salony Krakowa i Lwowa" wspomina - "Również w XVI w., a dokładnie w II połowie tego stulecia miała powstać kaplica dworska Balów w Terpiczowie, obecnie kościół w Średniej Wsi - najstarsza zachowana drewniana świątynia w Bieszczadach. Brakuje dokładnych informacji o okolicznościach powstania tej świątyni. Pierwsza wzmianka o jej istnieniu pochodzi z 1607 r. Być może ufundował ją zasłużony dla kościoła Mikołaj Bal lub jego synowie na krótko przed przyjęciem idei reformacyjnych”.

Pojawia się wiele różnych dat i informacji dotyczących początków powstania tej świątyni. Jak w/w nie jest dokładnie znana data jej powstania, ale jedno jest pewne, że wymieniając najstarsze drewniane świątynie bieszczadzkie, oczywiście obecnie istniejące, na pierwszym miejscu należy umieścić świątynię ze Średniej Wsi.

W roku 1667 Balowie powrócili za sprawą Piotra Bala na łono kościoła katolickiego. W 1697 roku poświęcono przebudowany kościół, a syn Piotra Bala Stanisław wraz z żoną Katarzyną z Przybysławic Oraczewską uposażyli przy kościele stałego kapelana. Pierwszym z nich był ks. Stanisław Błażejowski – altarzysta Bractwa Kapłańskiego Sanockiego.

Ponowne uposażenie świątyni nastąpiło w 1727 roku, również za sprawą Katarzyny Balowej.
Do czasów II wojny światowej kościół funkcjonował jako kaplica dworska kolejnych właścicieli. Po wojnie istniał jako kościółek dojazdowy z parafii Hoczew. W latach 1960-1968 przeprowadzono gruntowną renowację obiektu, dokonaną przez wojewódzkiego konserwatora zabytków. Odnowiono wtedy 3 ołtarze oraz Plafon na suficie. Od 1977 roku jest kościołem parafialnym parafii Średnia Wieś. W tym też roku decyzją ks. Abp Ignacego Tokarczuka zmieniono tytuł kościoła z dawnego Wniebowzięcia NMP na kościół p.w. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.  W roku 1983  wybudowano wieżę, celem powiększenia i wyeksponowania niezbyt dużego kościoła. Nowy element został pięknie wkomponowany w architekturę zabytkowego kościoła.  Z zewnątrz zupełnie niewidoczna przebudowa, wygląda tak jakby zbudowano te dwie części w jednym okresie. Wewnątrz zdecydowanie różnią się od siebie.

W roku 1991 dobudowano do kościoła boczną zakrystię po prawej stronie kościoła, a w 2003 roku zmieniono pokrycie dachu. Gonty przedwojenne, częściowo uszkodzone wymieniono na gonty nowe, zachowując pierwotny wygląd.

Urząd Miasta i Gminy w Lesku podaje taką informację o kościele -  „Kościół w Średniej Wsi jest jednonawowy, konstrukcji zrębowej, z zewnątrz obity gontami. Położony jest na niewielkim wzniesieniu. Kamienna podmurówka osłonięta jest fartuchem gontowym.Więźba dachowa jest storczykowa. Prezbiterium zwrócone jest na południe, stosunkowo krótkie, zamknięte trójbocznie. Przy nim od strony wschodniej znajduje sie zakrystia, zbudowana na planie kwadratu. Nawa jest szersza, prostokątna o stropach płaskich na jednym poziomie. Wnętrze oświetla sześć okien wielokwaterowych z gzymsem nad i podokiennym. Wejście do kościoła znajduje się od północy. Szczyt częściowo jest szalowany deskami, częściowo pokryty gontem, posiadający jedną kalenicę dla prezbiterium i nawy o lekko wklęsłych połaciach. Na środku dachu znajduje się drewniana wieżyczka, ośmioboczna, ażurowa, zwieńczona baniastym hełmem i krzyżem żelaznym, w której umieszczona jest sygnaturka datowana na XVIII w. Na końcach kalenicy znajdują się drewniane balasy datowane na XVII w”.

            Polichromia w świątyni pochodzi z I połowy XVIII w. W prezbiterium znajdujemy ślady polichromii iluzjonistycznej. Jedno z malowideł w nawie głównej na suficie zwane „Plafonem” przedstawia tzw. „niebo kosmiczne” z symbolem Boga - Oko Opatrzności oraz 7 głów aniołków wynurzających się zza chmur.

W kościele znajdują się trzy ołtarze, sygnowane na I połowę XVIII wieku. Wykonane zostały przez snycerzy krośnieńskich we współpracy z artystami krakowskimi. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Boskiej Piaskowej (kopia obrazu NMP Piaskowej z Krakowa) w typie Hodegetrii z dzieciątkiem.

W prawym bocznym ołtarzu znajduje się obraz św. Katarzyny Aleksandryjskiej męczennicy, po lewej zaś stronie istnieje boczny ołtarz ze św. Stanisławem biskupem krakowskim wskrzeszającym Piotrowina.

Ołtarz główny posiada po bokach bramki, oba boczne ołtarze ujęte są parami kolumn.

We wnętrzu kościoła zabytkowego na bocznych ścianach znajduje się 14 stacji Drogi Krzyżowej, które wykonał jeden z najsłynniejszych bieszczadzkich twórców ludowych - Jędrek Połonina. Na ścianie chóru natomiast znajdują się malowidła prezentujące instrumenty muzyczne z czasów budowy świątyni, jedyne tego typu w Bieszczadach.

Z informacji Urzędu Miasta i Gminy Lesko - „Zabytki ruchome znajdujące się w kościele, objęte ochroną konserwatorską to:

Zespół wotów XVIII-XIX -wiecznych:

  • Poduszka o wymiarach 13x11 cm.;
  • Poduszka o wymiarach 15x13 cm.;
  • Poduszka o wymiarach 19x16 cm.;
  • Poduszka o wymiarach 14x13 cm.;
  • Poduszka o wymiarach 18x15,5 cm.;
  • Puszka o wymiarach 17x13,5 cm.;
  • Puszka o wymiarach 23x20 cm.;
  • Poduszka o wymiarach 23x18,5 cm.;
  • Miedzioryt św . Heleny o wymiarach 9,5x7 cm.;
  • Miedzioryt przedstawiający niezidentyfikowaną świętą o wymiarach 31,5x29,5 cm.;
  • "Bukiety" o wymiarach 47,5x36 cm”.

 

 

Źródło: Jacek Łeszega

 

 

  • KosciolwSredniejWsi
  • Parawanowadzwonnica-SredniaWies
  • _IMG_0141_900
  • _IMG_0144_900
  • _IMG_0147_900
  • _IMG_0148_900
  • _IMG_0150_900
  • _IMG_0154_900
  • _IMG_0155_900
  • _IMG_0156_900
  • _IMG_0164_900
  • _IMG_0165_900
  • _IMG_0171_900
  • _IMG_0173_900
  • _IMG_0179_900
  • _IMG_0182_900
  • _IMG_0184_900